Deel 1 – De IJslander en zijn oorsprong: natuur als selectiepartner
Wie de IJslander wil begrijpen, moet verder kijken dan het ras zoals we het vandaag kennen. Niet naar keuringsresultaten, sportprestaties of populaire beelden, maar naar de context waarin dit paard is ontstaan. De IJslander is geen product van gerichte veredeling met een vooraf bedacht doel. Het is het resultaat van eeuwenlange interactie tussen paard, mens en een uitzonderlijk veeleisende leefomgeving.
IJsland is geen decor, maar een actieve selectiepartner geweest. Het klimaat, het landschap en de beperkte middelen hebben mee bepaald welke paarden konden overleven, zich voortplanten en uiteindelijk het ras vormgaven.
Een eiland met grenzen
Vanaf de eerste nederzettingen in de 9e en 10e eeuw leefden paarden op een geïsoleerd eiland, afgesneden van genetische instroom. Import werd later volledig verboden, waardoor natuurlijke selectie en beperkte menselijke selectie binnen een gesloten populatie plaatsvonden. Dit betekende dat zwakke, inefficiënte of slecht aangepaste dieren weinig kans hadden om generaties te doorstaan.
Extreme kou, wind, natte bodems en grote seizoensverschillen zorgden ervoor dat alleen paarden met een sterk aanpassingsvermogen standhielden. Niet snelheid, grootte of elegantie waren doorslaggevend, maar soberheid, herstelvermogen en functionele kracht.
Schaarste als vormende factor
Voedsel was historisch gezien beperkt en sterk seizoensgebonden. In de winter was er nauwelijks gras en werd overleving mogelijk dankzij hooi van wisselende kwaliteit en beperkte hoeveelheden. Dit selecteerde paarden met een efficiënt metabolisme: dieren die energie goed konden benutten, vet konden opslaan en zuinig omsprongen met beschikbare voedingsstoffen.
Deze eigenschap is vandaag nog steeds zichtbaar. De IJslander is geen “arm ras” dat slecht tegen voeding kan, maar een ras dat is gebouwd op efficiëntie. Wat ooit een voordeel was, wordt buiten zijn oorspronkelijke context snel een risico.
Functionele bouw, geen toeval
De lichaamsbouw van de IJslander is het resultaat van gebruik en omgeving. Compact, laag bij de grond, met sterke benen en een relatief korte rug. Geen uitgesproken sportmodel, maar een paard dat lange afstanden moest afleggen over ongelijk terrein, vaak met last of ruiter.
Ook de gangen passen binnen die context. De tölt en telgang zijn geen curiositeiten, maar functionele bewegingsvormen die comfort, stabiliteit en efficiëntie bieden over lange trajecten. Ze ontstonden niet voor de show, maar omdat ze nuttig waren in het dagelijks leven.
Mens en paard als samenwerkend systeem
De mens speelde een rol, maar niet als dominante ontwerper. Paarden werden geselecteerd op bruikbaarheid, betrouwbaarheid en overlevingsvermogen, niet op extreme kenmerken. Een paard dat moeilijk te hanteren was, te veel voer vroeg of fysiek snel uitviel, was simpelweg niet houdbaar in een agrarische samenleving met beperkte middelen.
Die wederzijdse afhankelijkheid creëerde een type paard dat vandaag vaak als “nuchter” of “zelfstandig” wordt omschreven. Eigenschappen die in de oorspronkelijke context noodzakelijk waren, maar die buiten die context soms verkeerd geïnterpreteerd worden.
Oorsprong werkt door
De oorsprong van de IJslander is geen afgesloten hoofdstuk. Ze werkt door in metabolisme, gedrag, belastbaarheid en herstel. Wie de IJslander vandaag houdt, traint of fokt, werkt met een paard dat gevormd is door schaarste, isolatie en functionaliteit.
Context begrijpen betekent niet terug willen naar vroeger, maar erkennen dat dit verleden nog altijd meespeelt. Pas dan kunnen we bewuste keuzes maken die het paard recht doen — niet ondanks zijn oorsprong, maar dankzij die oorsprong.
Bronnen & referenties
- Árnason, T. (2001). The Icelandic Horse. Bókaútgáfan Edda.
- McGreevy, P. (2012). Equine Behavior: A Guide for Veterinarians and Equine Scientists. Saunders.
- Björnsdóttir, S. et al. (2014). Genetic diversity and population structure of the Icelandic horse. Journal of Animal Breeding and Genetics.
- FEIF – International Federation of Icelandic Horse Associations.
- Stefánsdóttir, G. (2008). Horses of Iceland. Mál og menning.
Disclaimer
Dit artikel is bedoeld als verdiepende, informatieve reflectie en vervangt geen individueel advies van dierenarts, fokker of trainer. IJslandse paarden verschillen onderling in aanleg, gezondheid en context. Observatie, vakkennis en maatwerk blijven essentieel.